Grand Treasures: Έκθεση για την Προφορική Ιστορία, Σίκινος, Ιούλιος 2012

Έξι Μη Κυβερνητικοί Οργανισμοί από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συλλέγουν προφορικές μαρτυρίες από τον τόπο τους.

Η Media dell' Arte, που δραστηριοποιείται στο χώρο της Προφορικής Ιστορίας από το 2002, αναλαμβάνει να διευκολύνει τους υπόλοιπους οργανισμούς ως προς τη μέθοδο συλλογής του υλικού.

Το υλικό συγκεντρώνεται και η ελληνική ομάδα το επεξεργάζεται. Οι έξι εταίροι συναντιούνται στη Σίκινο και μέρος της συλλογής παρουσιάζεται σε μία κοινή έκθεση στο νησί, τον Ιούλιο 2012.

Η έκθεση GRAND TREASURESγια την Προφορική Ιστορία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του ομώνυμου Ευρωπαϊκού Προγράμματος, στο οποίο συμμετέχουν:

UNESCO Initiatives Center - Πολωνία
Kultuur Aitab Hingata - Εσθονία
UNESCO National Commission - Λετονία
Xandobela - Ισπανία - Γαλικία
Ponte nas Ondas - Πορτογαλία
Media dell' Arte - Ελλάδα

Μουσειογραφική επιμέλεια:
Ελεάννα Βλάχου, ιστορικός - μουσειογράφος

 

Παρακάτω παρουσιάζονται μερικές από τις ιστορίες που συνέλεξε o κάθε οργανισμός και αποτέλεσαν υλικό της έκθεσης GRAND TREASURES.

 

 

Ευχαριστούμε:

Τον Δήμο Σικίνου, για την παραχώρηση του χώρου

Τη φίλη μας Άννα Μανουσοπούλου, για την πολύτιμη ηθική και υλική της στήριξη στην πραγματοποίηση της έκθεσης

Τον Nicola Auzanneau και τον Bruno Ascuks, για την παραχώρηση του ημερολογίου της Irina Pilke για την έκθεση

 

 

 

 
ΕΞΟΡΙΣΤΟΙ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Μεταξά στην Ελλάδα (1936-1940), πολλά μικρά νησιά του Αιγαίου αποτέλεσαν τόπο εξορίας για τους Έλληνες κομμουνιστές. Η Φολέγανδρος, ένα μικρό νησί στα νοτιοδυτικά της Σικίνου, ήταν ένα από αυτά. Ο Μάριος Τρανουδάκης, 80χρονος κάτοικος της Φολεγάνδρου, αφηγείται ιστορίες από τους εξόριστους που γνώρισε προσωπικά και περιγράφει το πώς ήταν η ζωή τους.

Αρχείο Προφορικής Ιστορίας Κυκλάδων, Media dell' Arte

 
Η ΛΙΤΑΝΕΙΑ
Τα περισσότερα μικρά του Αιγαίου συχνά ταλαιπωρούνται από μεγάλες περιόδους ξηρασίας. Στο παρελθόν, όταν η επιβίωση των κατοίκων ήταν σχεδόν αποκλειστικά εξαρτημένη από τις καλλιέργειές τους, η βροχή ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου. Ο Θοδωρής Αρσενικός, ο ένας εκ των δύο ιερέων της Σικίνου, αφηγείται το πώς στα παλιά χρόνια οι ιερείς και το ποίμνιο του νησιού κατέφευγαν σε λιτανείες για τη βροχή σε περιόδους ξηρασίας. Οι άνθρωποι νήστευαν, άφηναν τα ζώα τους νηστικά και επιστράτευαν όλη τους την πίστη για να πετύχει το εγχείρημα. Και πράγματι, όπως διηγείται, πετύχαινε. Στην αφήγηση αυτή κάνει μια διασκεδαστική σύγκριση με μια ανάλογη απόπειρα λιτανείας πριν από μερικά χρόνια που κατέληξε σε απόλυτη αποτυχία.

Αρχείο Προφορικής Ιστορίας Κυκλάδων, Media dell' Arte

 
Ο ΗΧΟΣ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ

Η Μαρία γεννήθηκε και ζει στη Σίκινο. Εξαιτίας μίας εκ γενετής εκφυλιστικής ασθένειας, η Μαρία είναι εντελώς κωφή και τυφλή από την ηλικία των 40 ετών. Πριν η Μαρία χάσει οριστικά την όραση και την ακοή της, έμαθε να γράφει και να διαβάζει, παντρεύτηκε και απέκτησε μία κόρη, με την οποία έχουν αναπτύξει έναν μοναδικό τρόπο επικοινωνίας. Η κόρη της, η Κατίνα, "γράφει" γράμματα και τμήματα λέξεων στην παλάμη της μητέρας της και με αυτόν τον τρόπο μπορεί και της "μιλά". 80 ετών σήμερα, η Μαρία αφηγείται ιστορίες από τη ζωή της, μας δείχνει πώς μπορεί να είναι χρήσιμη στο σπίτι και ακόμα τραγουδά ένα τραγούδι που δεν έχει ακούσει για πάνω από 40 χρόνια.

Αρχείο Προφορικής Ιστορίας Κυκλάδων, Media dell' Arte

 
ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Όταν το 2007 η ομάδα της Media dellArte πήγε για πρώτη φορά στη Σίκινο αναζητώντας και καταγράφοντας αρχειακό υλικό και συνεντεύξεις με τους κατοίκους, μας επεσήμαναν την ύπαρξη μιας παλιάς οικογενειακής ταινίας super-8 με υλικό από τη Σίκινο της δεκαετίας του 1960. Η παλιά ταινία εντοπίστηκε, ψηφιοποιήθηκε και μεταγράφτηκε σε DVD. Στη συνέχεια, οργανώθηκε μία εκδήλωση όπου όλοι οι κάτοικοι του νησιού προσκλήθηκαν στην αίθουσα του παλιού σχολείου για να παρακολουθήσουν την προβολή της μικρής ταινίας, για πρώτη φορά από τότε που τραβήχτηκε πριν από περίπου 50 χρόνια. Το κοινό είχε την παρότρυνση να μιλά και να σχολιάζει καταστάσεις και πρόσωπα της ταινίας.

Ο Θοδωρής Αρσενικός, εκτός από ιερέας του νησιού, είναι και ένας εξαιρετικός βιολιστής, η ψυχή σε κάθε γλέντι στη Σίκινο. Η αγάπη του για τη μουσική ξεκίνησε από τότε που ήταν -στην κυριολεξία- μωρό. Σε μία από τις σκηνές της ταινίας, εμφανίζεται ο παπά-Θοδωρής, τότε μωρό με πάνες, να παριστάνει πως παίζει βιολί χρησιμοποιώντας δυο ξυλαράκια. Η σπάνια σκηνή αυτή προκάλεσε την πιο ενθουσιώδη αντίδραση σε όλη την προβολή.

Αρχείο Προφορικής Ιστορίας Κυκλάδων, Media dell' Arte

 
MANOLO LARGHO

Μανόλο, ο "Ψηλός": Έγινε ο νεότερος καπετάνιος ψαράδικου ανοιχτής θάλασσας στην Ισπανία. 83 ετών εδώ, διηγείται πως μπάρκαρε για πρώτη φορά από τη Γαλικία στη θάλασσα του Νιουφάουντλαντ στον Καναδά με ένα ψαράδικο ψάχνοντας για μπακαλιάρους.
Σήμερα δε βρίσκεται πια στη ζωή.

Xandobela, Γαλικία - Ισπανία

 
ΤΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ

Βίγκο, 1936. Δικτατορία του Φράνκο στην Ισπανία. Το αυτοκίνητο του Μοντενέγκρο, ενός φαλαγκίτη πλοιοκτήτη, τριγυρνάει στους δρόμους του Μπούζας (Βίγκο), καλυμμένο από το σκοτάδι. Οι άντρες του συλλαμβάνουν συνδικαλιστές, αριστερούς διανοούμενους και δασκάλους: τα πτώματά τους βρίσκονται μετά από μέρες πεταμένα σε χαντάκια. Ο 80χρονος Αντόνιο Μονρόι μιλά για τον πατέρα του, ένα από τα θύματα του Μοντενέγκρο.

Xandobela, Γαλικία - Ισπανία

 
ZOFIA SZWARCZYNSKA
Η Σοφία Σβαρτσίνσκα ήταν 2 ετών όταν η μητέρα της την πήρε μαζί με την 4 μηνών αδελφή της από το σπίτι τους στη Βολίνια (τότε Πολωνία, σήμερα Ουκρανία), και κατέφυγαν στο Πέγκοφ, στη νοτιοδυτική Πολωνία, διωγμένοι από τον Ουκρανικό Επαναστατικό Στρατό, το 1944. Είναι μία από τους χιλιάδες Πολωνούς που εκτοπίστηκαν από περιοχές της ανατολικής Πολωνίας που σήμερα ανήκουν στην Ουκρανία, και επανεγκαταστάθηκαν σε περιοχές της νοτιοδυτικής Πολωνίας που μόλις είχαν εκκενωθεί από τους Γερμανούς κατοίκους τους, οι οποίοι με τη σειρά τους προωθήθηκαν δυτικά στα εδάφη της Γερμανίας.

Unesco Initiative Center, Πολωνία

ΜΙΑ IΣΤΟΡΙΑ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ

Η Ιρένα Κουσιέμσκα θυμάται το 1945 στην Πολωνία και τις κακουχίες που πέρασε με την μητέρα και τα αδέρφια της, ιδιαίτερα αφού ο πατέρας τους επιστρατεύθηκε στον Ρωσικό στρατό που είχε μόλις μπει στην πόλη τους, το Ρόκιτνο. Κάποια στιγμή είχαν την -λανθασμένη- πληροφορία ότι ο πατέρας σκοτώθηκε στον πόλεμο, και τελικά αναγκάστηκαν να φύγουν από το Ρόκιτνο και να καταφύγουν δυτικά, λόγω των αλλαγών στα σύνορα. Εγκαταστάθηκαν στο Σμάρντι, ένα χωριό στη νοτιοδυτική Πολωνία που μόλις είχε εκκενωθεί από τους γερμανούς κατοίκους του- όπου και επανενώθηκαν με τον πατέρα τους.

Unesco Initiative Center, Πολωνία

 
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΛΙΣΙΑ ΝΤΕ ΑΛΣΕΝ

Η Αλίσια γεννήθηκε στη Φράγκα ντο Ρέι Αλξέν στη Σαλβατέρα ντο Μίνο.
Μεγάλωσε σε μια αγροτική οικογένεια στη δεκαετία του ’50, και στα παιδικά της χρόνια περισσότερο δούλευε στην εξοχή και πρόσεχε την ηλικιωμένη γιαγιά της παρά πήγαινε στο σχολείο. Μιλά γαλικιακά, καθώς ήταν η γλώσσα που μιλούσαν στο σπίτι, αλλά όχι ισπανικά (καστιγιάνικα), αφού στο σχολείο πήγαινε σπάνια. Στα παιδιά της πάντοτε μιλούσε και μιλάει γαλικιακά.Πάντοτε της άρεσε να τραγουδά παραδοσιακά τραγούδια και να παίζει "παντεϊρέτα", το παραδοσιακό ντέφι. Έμαθε όλα τα τραγούδια ακούγοντας τους μεγαλύτερούς της να τα τραγουδούν ενώ έκαναν αγροτικές δουλειές, όπως καθαρίζοντας καλαμπόκια ή οδηγώντας το κάρο με τα βόδια προς τα χωράφια.
Σε αυτό το απόσπασμα, σε μια συνέντευξη από νεαρές μαθήτριες, η Αλίσια μιλά για τα παιδικά της χρόνια και τις τόσο διαφορετικές συνθήκες που αντιμετώπιζε, και τραγουδά ένα από τα αγπημένα της τραγούδια μαζί με τα κορίτσια.

Ponte nas Ondas, Πορτογαλία

 
ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΜΙΑ ΓΕΝΙΑ: Ένα φωτογραφικό χρονικό από την Μέρλι Άντσμα και τον παππού της Κάλιου Μίκελσον.
Ο Κάλιου Μίκελσον ήταν ο φωτογράφος του χωριού στο Χάιντεμέεστ της Εσθονίας. Πέθανε πριν να γεννηθεί η εγγονή του Μέρλι Άντσμα. Όταν η Μέρλι, που ασχολείται επίσης με τη φωτογραφία, βρήκε τα άλμπουμ του παππού της, είχε την ιδέα να εκθέσει τις φωτογραφίες του δίπλα στις δικές της.

Η έκθεση "Πάνω από μία Γενιά", δείχνει σκηνές από τη ζωή στην επαρχία της Εσθονίας της δεκαετίας 1950 και 1960, μαζί με στιγμιότυπα του σήμερα. Καθώς ο παππούς με την εγγονή δεν έχουν συναντηθεί ποτέ στη ζωή, συναντιούνται μέσα από αυτή τη μορφή τέχνης.

Στο πλαίσιο του προγράμματος GRAND TREASURES, η Μέρλι Άντσμα επισκέφθηκε το Χάιντεμέεστ και το Πάρνου της Εσθονίας για να ηχογραφήσει κάποιες ιστορίες πίσω από τις φωτογραφίες του παππού της. Εδώ, 2 γυναίκες μιλούν για 4 φωτογραφίες που τραβήχτηκαν γύρω στη δεκαετία του 1950.

Kultuur Aitab Hingata - Εσθονία

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΙΡΙΝΑ ΠΙΛΚΕ: ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΣ ΣΠΙΝΟΥ
Η Ιρίνα Πίλκε γεννήθηκε το 1925 στη Ρίγα της Λετονίας. Από το 1945 έως το 1991, διατηρούσε ένα ημερολόγιο όπου αφηγήθηκε την προσωπική της ιστορία μέσα από εικόνες που ζωγράφισε η ίδια.

Το συνολικό της έργο, που το ονόμασε «Η Ιστορία ενός Σπίνου», αποτελείται από 8 τετράδια των 100 σελίδων (800 σελίδες συνολικά).

Επί 46 χρόνια, η Ιρίνα Πίλκε κατέγραφε μεγάλες και μικρές στιγμές της ζωής της ως μια γυναίκα της πατρίδας της, της Λετονίας, κάτω από το ζυγό της Σοβιετικής Ένωσης. Το 1991 σταμάτησε να καταγράφει, θεωρώντας πως αυτό ήταν το τέλος της Ιστορίας. Ωστόσο, πριν από αυτό, είχε κατορθώσει να αφηγηθεί την ιστορία της ζωής της δημιουργώντας για την ίδια και για λίγους δικούς της -που ήταν για πολύ καιρό οι μοναδικοί αναγνώστες της- ένα έργο ασύγκριτο και μοναδικό.

Unesco National Commission, Λετονία